۞ امام علی (ع) می فرماید:
هر کس از خود بدگویی و انتقاد کند٬خود را اصلاح کرده و هر کس خودستایی نماید٬ پس به تحقیق خویش را تباه نموده است.

موقعیت شما : صفحه اصلی » مقاله
  • شناسه : 55298
  • ۰۸ دی ۱۴۰۰ - ۱۴:۰۸
  • 11 بازدید
  • ارسال توسط :
طرحواره چیست؟
طرحواره چیست؟

طرحواره چیست؟

طرحواره به عنوان هسته اصلی باورهای انسان، مدت زیادی است که مورد بررسی روان شناسان قرار گرفته است. آن ها می گویند تجربیات دوران کودکی و زندگی باعث شکل گیری طرحواره در ذهن افراد می شود؛ یعنی همان قالب فکری ما و آن چه به وسیله آن دنیا را می بینیم و مسائل را حلاجی […]

طرحواره به عنوان هسته اصلی باورهای انسان، مدت زیادی است که مورد بررسی روان شناسان قرار گرفته است. آن ها می گویند تجربیات دوران کودکی و زندگی باعث شکل گیری طرحواره در ذهن افراد می شود؛ یعنی همان قالب فکری ما و آن چه به وسیله آن دنیا را می بینیم و مسائل را حلاجی می کنیم، رفتار دیگران را معنا می کنیم و به اتفاقاتی که پیرامون ما رخ می دهد، بار معنایی می دهیم.

جفری یانگ و همکارانش تاکنون ۱۸ طرحواره را معرفی کرده اند که عبارتند از طرحواره های:

۱-رهاشدگی/ بی ثباتی۲-بی اعتمادی/ بدرفتاری۳-محرومیت هیجانی۴-نقص/ شرم۵-انزوای اجتماعی

۶-دلبستگی /بی کفایتی۷-آسیب پذیری نسبت به ضرر یا بیماری۸-خود تحول نیافته / گرفتار ۹-شکست

۱۰-استحقاق/ بزرگ منشی۱۱-خویشتن داری و خود انضباطی ناکامی۱۲-اطاعت۱۳-ایثار ۱۴-پذیرش جویی/ جلب توجه‌۱۵-منفی گرایی، بدبینی۱۶-بازداری هیجانی۱۷-معیارهای سرسختانه / عیب جویی افراط ۱۸-تنبیه

هر کدام از ما ممکن است یک یا چندتا از این طرحواره ها را در خود داشته باشیم.

که باعث بوجود آمدن اضطراب حاکم بر ما می شود. طرح واره درمانی (schema therapy) سیستم جدیدی از روان درمانی را تدارک می بیند که مخصوصا برای بیماران مبتلا به اختلالات روان شناختی مزمن و مقاوم که تا کنون یک مساله بغرنج دردرمان محسوب می شدند مناسب است.

تجارب بالینی نشان  می دهد بیمارانی که دچار اختلالات شدید شخصیتی هستند و نیز افراد مبتلا به مشکلات چشمگیر منش شناختی به طرح واره درمانی خیلی خوب پاسخ می دهند.بر اساس نظریه طرحواره درمانی، در صورتی که یک یا چند تا از پنج نیاز هیجانی اصلی فرد در دوران کودکی به درستی تأمین نشود، طرحواره‌های ناسازگار اولیه در او شکل می‌گیرند. این نیازها عبارتند از:۱– دلبستگی ایمن به دیگران (شامل نیاز به امنیت، ثبات، محبت و پذیرش۲- خودگردانی، کفایت و هویت

۳- آزادی در بیان نیازها و هیجان‌های سالم۴- خود انگیختگی و تفریح۵- محدودیتهای واقع‌بینانه و خویشتن‌داری

اهمیت شناخت تله های زندگی چیست؟

“طرحواره ها”یا “تله ها” به خودی خود اهمیتی ندارند، اهمیت آنها از آنجا شروع می شود که در مهمترین تصمیم گیری های زندگی مثل ازدواج، انتخاب رشته ی تحصیلی و شغل ما کاملاً تسلیم نظر آنها هستیم و از آنها پیروی محض می کنیم،

و به این ترتیب آنها ما را به همان جایی می برند که خود می خواهند و ما سالها بعد نمی دانیم چرا با اینهمه تلاش و دقت به آنجا و آنچه که می خواسته ایم نرسیده ایم و یا درگیر مشکلات تکراری هستیم. ما چنان اسیر این تله ها می شویم که گویی اختیارمان دست آنهاست، همان وقتهایی که حس می کنیم

“دست خودم نبود”  – “به هیچوجه نمیتونم” – “به همه ثابت می کنم” -“بدون اون می میرم”و خیلی از این احساسها و افکاری که ما را محدود می کنند، مانع از لذت بردن ما از زندگی می شوند و ما را به سرنوشتی محکوم می کنند که از آن ما نیست.

اولین قدم برای آزادی در تعیین سرنوشت مان و برای قدرتمندانه انتخاب کردن این است که بدانیم  تاکنون در چه تله هایی گیر افتاده ایم و مستعد گیر افتادن در چه تله هایی هستیم.

‌ ‌ دلایل به وجود آمدن طرح واره:اولین دلیل  ارضاء نشدن نیازهای هیجانی اساسی دوران کودکیست که این نیازها شامل پنج موارد زیر می‌شوند : ۱- دلبستگی ایمن به دیگران۲-خود گردانی، کفایت و هویت۳-آزادی در بیان نیازها و هیجانهای سالم ۴ -خود انگیختگی و تفریح۵-محدودیتهای واقع بینانه و خویشتن داری

توضیحات:۱: نیاز به ارتباط پایدار، ایمن و با محبت:یکی از نیازهای اساسی همه انسان ها این است که توسط دیگران دوست داشته شوند و در ارتباط با والدین احساس امنیت کنند.  زمانی که این نیاز برآورده شد فرد ارتباط صمیمی و عاطفی خوبی با دیگران برقرار می‌کند و با خانواده، گروه‌ها، جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، یکپارچگی و پیوند عمیقی را تجربه خواهد کرد.

۲ پرورش خودگردانی و کفایت در کودک:خودگردانی یعنی این که کودک در مقایسه با همسالانش به طور مستقل و بدون حمایت والدین کارهایش را انجام دهد. چنین کودکی محیط بیرون از خانواده را امن می‌داند و نگرانی بیش از حد درباره تهدید شدن توسط دیگران ندارد. مسولیت‌پذیری در کودک رشد می‌کند و از اعتماد به نفس خوبی برخودار می گردد.۳- آزادی در بیان نیازها و هیجان‌های سالم:والدین باید اجازه دهند که فرزندشان به شکلی آزاد بتواند هیجانات سالم را با رعایت هنجارها، ابراز کند. کودک بدون ترس نیازهای و خواسته‌ها خود را به زبان بیاورد.

۴ داشتن تفریح و برانگیختگی نرمال:خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: ما انسان را در رنج آفریدیم. این رنج در سراسر زندگی وجود دارد و پرداختن به حل مشکلات مختلف ما را از اصل مهمی به نام زندگی کردن غافل می‌کند. کودکان نیاز دارند که تفریح و برانگیختگی هیجانی را در حد لازم تجربه کنند. شادی و تفریح سالم را به کودکانمان ارزانی بداریم.۵- نیاز به محدودیت واقع‌بینانه و خویشتن‌داری:والدین باید به انضباط ،مواجهه مناسب ، محدودیت‌ها منطقی، مسولیت پذیری، همکاری متقابل و هدف گزینی توجه ویژه داشته باشند. اینکه کودک بیاموزد که برای هر رفتاری باید یکسری هنجارها سالم را رعایت کند و خویشتن‌داری خوبی از خود نشان دهد.

با چنین نگرشی کودک یاد می‌گیرد که خویشتن‌دار باشد، تکانه‌های هیجانی خود را کنترل کند و هم‌چنین به فکر دیگران و منافع آنان در حد لازم باشد.دنیایی که کودک در آن زندگی می کند با دنیای بزرگسالی بسیار متفاوت است . آنچه کودک می بیند و درک می کند بسیار متفاوت با ماست . هر صدای بلندی یک انفجار مهیب ، هر فرد غریبه ای یک هیولای بزرگ و خطرناک و هر تنها ماندنی یک طرد و تنها ماندن تا پایان عمر به نظر می آید .

به عنوان مثال فرض کنید کودکی در بیمارستان بستری می شود و تحت عمل جراحی قرار می گیرد . این عمل جراحی که برای زنده ماندن کودک بسیار حیاتی است ، از نظر کودک یک فاجعه و ظلم بسیار بزرگ است که در آن مادر ، وی را تنها گذاشته و رفته است . خشمی که کودک از مادر خود در دل دارد به این تصمیم پیش نویسی ختم می شود که « مادر قابل اعتماد نیست » و بر اساس یک مکانیزم همیشگی در اینگونه موارد ، به این تصمیم کلی می رسد که « زن ها قابل اعتماد نیستند » .

این مفهوم در دنیای بزرگسالی سرنوشت روابط عاطفی وی را تعیین می کند . نکته قابل توجه این است که تصمیمات کودکی بر اساس هیجانات و احساسات خام گرفته می شوند و رنگ و بوی عقلانی ندارند و ردپای عقل سلیم و منطق بزرگسالی در آن به چشم نمی خورد و کودک با این اطلاعات غلط درباره نیات و اعمال و پدیده ها ، نسبت به تصمیم گیری و تعمیم آنها اقدام می کند . پس در کل باید گفت تصمیمات پیش نویسی بهترین روش برای کودک است تا برای دنیای پرآشوب و پرمخاطره ای که در آن زندگی می کند تدابیری بیاندیشد .

بخاطر همین موضوع طرحواره هایی در کودک ،((یعنی ما))شکل میگیرند که تا آخر عمر گریبانگیر فرد میباشند.

ادامه دارد…

نویسنده : معصومه بزرگ زاده – روانشناس

 

برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*